Bộ 2 - Bài 2.5

Mơ hồ là chỗ chứa một cuộc đàm phán chưa diễn ra

TỪ AI CŨNG HIỂU - MƠ HỒ ĐỂ GẬT Ba cột dưới đây là ba mức phóng to của cùng một chuyện. Đậm dần nghĩa là gần cơ chế hơn, không phải quan trọng hơn. Mỗi bài trong bộ có một màu riêng; các bài cùng màu nói về cùng một kiểu chỗ hỏng.

Cùng một điều khoản, hai bản, cách nhau bốn tháng

Bản tháng Ba

Hệ thống hỗ trợ liên thông dữ liệu với các đơn vị liên quan để phục vụ công tác quản lý.

15 PHÚT - KHÔNG AI CÓ Ý KIẾN - KÝ
Bản tháng Bảy

Đẩy dữ liệu hồ sơ sang đơn vị A mỗi ngày một lần, gồm mười hai trường tại Phụ lục 3. Đơn vị A được đọc, không được sửa. Khi dữ liệu lệch, số liệu của hệ thống một cửa là số liệu gốc.

BA BUỔI - CHƯA CHỐT ĐƯỢC

Bốn thứ hiện ra ở ba buổi ấy

  • Đơn vị A vẫn phải cập nhật kết quả xử lý, sao chỉ được đọc?
  • Mười hai trường là thiếu, phải có thêm thông tin người nộp.
  • Thêm trường thì đụng dữ liệu cá nhân, phải xin ý kiến.
  • Nếu số liệu bên mình là gốc thì khi kiểm tra, bên A báo cáo theo số của ai?

Bản tháng Bảy không tạo ra bất đồng nào. Nó kéo bốn thứ đang nằm im trong bốn cái đầu ra giữa bàn, nơi chúng buộc phải va vào nhau. Câu tháng Ba tương thích với cả bốn cách hiểu - không cách nào bị câu chữ ấy loại ra, nên không cách nào va vào nhau.

Mức 1

Vòng đời một câu mơ hồ

Bốn tháng, cùng một điều khoản

  1. Câu được viết ở tầng chungCó động từ, có phạm vi, đọc lên nghe hoàn chỉnh
  2. Duyệt mười lăm phútCâu ấy không buộc ai phải chọn, nên không ai phải bỏ cách hiểu của mìnhXEM MỨC 2
  3. Bốn bên mang về bốn cách hiểuAi cũng đúng theo phần việc mình chịu trách nhiệm
  4. Bản viết lại cho rõAi làm gì, bao nhiêu, ai chịu, khi nào
  5. Bốn bất đồng hiện ra giữa bànBa buổi họp, kết thúc mà chưa chốt
  6. Cuộc đàm phán hoãn từ tháng Ba bắt đầuKhông phải ba buổi thất bại

Bên trả giá ngay thường không được ghi công: ba buổi ấy trông giống hệt một sự chậm trễ. Báo cáo tuần ghi "chưa duyệt được đặc tả", không có dòng nào ghi rằng bốn bất đồng vừa được lôi ra khỏi chỗ ẩn.

Mức 2

Hai loại chặn, và làm rõ chỉ gỡ được một

Phóng to bước 2

  • Mơ hồ không phải câu chưa viết xongNó là câu cho phép nhiều người cùng đồng ý mà không ai phải bỏ đi cách hiểu của mình
  • Chặn loại 1: thiếu thông tinBiết thêm cái gì đó thì sẽ dám chốt. Làm rõ gỡ được loại này.
  • Chặn loại 2: hai bên muốn hai thứ không cùng tồn tạiTra hết quy định thì cái xung đột vẫn nguyên. Cái còn thiếu không phải một con số, là một quyết định phân xử.XEM MỨC 3
  • Làm rõ chuyển đàm phán về hiện tạiTrả ngay bằng ba buổi họp. Để lại tương lai thì trả bằng một lần vỡ giữa dự án, lúc hai bên đã lỡ xây theo cách hiểu của mình - đắt hơn nhiều, nhưng không chắc chắn.

Sunstein (1995) mô tả ở hệ thống pháp lý một hình dạng gần với chuyện này: các bên đồng ý được về một kết quả cụ thể mà chưa đồng ý về nguyên tắc nền tảng đứng sau, và với ông đó là cách những người rất khác nhau cùng làm việc được - dù chính ông cũng nói ưu điểm ấy chỉ là ưu điểm một phần. Ông viết về toà án, không viết về đặc tả.

Mức 3

Câu tự hỏi trước khi viết cho rõ

Không phải "câu này đã rõ chưa"

Hỏi trước khi ngồi viết lại một câu

Nếu viết câu này cho thật rõ, mình sẽ phải tự chọn giúp ai một cái gì?
Không aiChỉ là chi tiết vốn nên ghi rõ ở tầng này - cứ viết, mất mười phút.
CóBạn không có thẩm quyền chọn hộ hai bên. Việc của bạn là làm cho họ biết có một chỗ phải chọn, rồi đưa nó lên chỗ có người chọn được.

Chỗ để mở CÓ NHÃN - khác chỗ để mở mà không ai biết là đang mở

  1. Cả hai bên đều biết chỗ đó còn để mở
  2. Có một mốc để quay lại chốt
  3. Có một cái van cho trường hợp xấu
  • Phép thử hai mươi phút, đừng gửi cho aiLấy một câu vừa duyệt nhanh, viết lại cho thật rõ. Đếm xem có bao nhiêu chỗ mà để viết được, bạn đã phải tự điền vào một quyết định chưa ai chốt.

Khi không cần làm rõ

Con số đếm được nói gì, và không nói gì

Số chỗ phải tự điền không phải là số lỗi trong tài liệu, và cũng chưa chứng minh bạn đang chọn hộ ai. Có chỗ vốn thuộc quyền thiết kế của đội bạn. Có chỗ chưa ai chốt được vì thông tin chưa tồn tại. Có chỗ cố ý để mở vì nó thuộc về tầng dưới. Nó chỉ cho biết có ngần ấy chỗ mà câu hiện tại không tự quyết được cách viết cụ thể của nó.

Liều lượng

Vẫn là thang cũ, hỏi ngược từ hậu quả: nếu chỗ mơ hồ này bị hai bên hiểu khác nhau, tới lúc phát hiện thì gỡ có dễ không. Mơ hồ về màu màn hình thì sửa trong buổi chiều. Mơ hồ về việc bên nào giữ số liệu gốc thì tới lúc phát hiện, hai bên đã có hai kho dữ liệu chạy song song sáu tháng.

Ca trong bài là ca dựng lại; các con số, mốc thời gian và dòng trích là phần dựng. Nhãn ở đây là nhãn hành vi - mô hình tư duy, không phải đặc tả hệ thống.