Lời mở
Hai tập trước, thứ đứng giữa bạn và công việc là một câu: câu bị nén, câu mang hai nghĩa, câu được bốn người gật theo bốn kiểu.
Tập này thay câu bằng một con người.
Bạn hỏi ai đó về công việc của họ. Họ trả lời chính xác, đầy đủ, không giấu gì. Bạn ghi biên bản, họ đọc lại, họ ký. Bốn tháng sau, hệ thống làm đúng biên bản ấy thì nghiệp vụ đứng.
Vì cái bạn nhận được không phải công việc. Nó là một lời kể, và mọi lời kể đều được kể từ một chỗ nào đó - có người nói, có người nghe, có một lý do để nói, và có một nơi mà lời ấy sẽ đi tới sau đó. Bốn thứ ấy định hình cái gì dễ lọt vào lời kể và cái gì dễ nằm ngoài nó.
Đây là tập dễ dùng sai nhất trong cả bộ, nên mình nói trước ba chuyện.
Thứ nhất: đây không phải tập về người giấu thông tin. Trong sáu bài sau đây, không có ai nói dối. Cái phổ biến nhất, và cũng hay bị bỏ qua nhất, đơn giản là người kể không thấy phần ấy nằm trong câu bạn vừa hỏi.
Thứ hai: hiểu vì sao một câu được nói ra không cho bạn biết câu ấy đúng hay sai. Có hẳn một bài trong tập này kể chuyện mình dùng nhầm phản xạ ấy và mất sáu tháng. Nó nằm ở vị trí thứ hai, sớm nhất có thể, vì mình muốn bạn có nó trước khi kịp quen tay.
Thứ ba, và là chuyện khó chịu nhất: bạn không đứng ngoài. Bạn là người hỏi, nên bạn là một phần của cái hoàn cảnh sinh ra lời kể ấy. Cách bạn cư xử với thứ mình nghe được sẽ định hình thứ bạn nghe được lần sau. Hai bài cuối tập soi vào chính chỗ đó - một bài soi vào cách bạn nghe, một bài soi vào cái chính bạn viết ra.
Câu hỏi của tập này:
Người kể chuyện này đang đứng ở đâu?
Nếu tới cuối tập bạn thấy mình muốn mang nó đi soi lời kể của người khác, thì mình đã viết hỏng. Cái đáng mang đi không phải một cái đèn pin.
